نقش تقصیر در مسئولیت مدنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی(حقوق خصوصی)

نویسنده

دانش‌آموخته دکتری حقوق خصوصی دانشگاه تربیت مدرس، پژوهشگر مرکز ملی حقوق سلامت، تهران، ایران.

چکیده

مبتنی بر نظر مشهور در فقه و حقوق ایران، تقصیر فاقد کارکرد مستقل در نظام مسئولیت مدنی بوده و تنها ابزاری به منظور احراز رابطه استناد در مسئولیت مدنی است. این نتیجه‌گیری بر مبنای ظاهر روایات در این زمینه اتخاذ شده است و با برخی اصول مسلم مانند اصل عدم مسئولیت مدنی، آزادی تجارت و قداست کار و تلاش در فقه اسلامی در تعارض قرار دارد. به همین دلیل، به نظر می‌رسد بر خلاف نظر کسانی که تقصیر را به عنوان رکن مستقل در مسئولیت مدنی نمی‌شناسند، تقصیر دست‌کم در موارد اتلاف از طریق تسبیب، حتی بر مبنای قواعدی مانند لاضرر، بناء عقلا و... که به منظور رد شرطیت تقصیر طرح شده، نقشی اساسی دارد و نمی‌توان با استفاده از عناصر موجود در نظریه اخلاقی عدالت اصلاحی، یکسره آثار عنصر تقصیر را به عنوان یک اصل متعالی و رکن مستقل در مسئولیت مدنی مورد انکار قرار داد. در تحقیق حاضر تلاش می‌شود با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی، نقش تقصیر در مسئولیت مدنی به عنوان یک عنصر مستقل، مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Role of fault in civil liability

نویسنده [English]

  • Hamed najafi
ph.d in private law, tarbiat modares university- researcher of national institute of health law research), Tehran, Iran
چکیده [English]

Based on the well-known jurisprudence and law of Iran, the fault doesn't has independent function in the civil liability system and only is a means to establish causal relationship in civil liability. This conclusion is based on the surface of traditions in this field and is in conflict with certain principles such as the nought of civil responsibility principle, freedom of trade and the sanctity of work and efforts in Islamic jurisprudence. For this reason, it seems that, Contrary to the views of those who do not recognizes the fault as a stand-alone requirement in civil liability, at least in cases of causing loss, has substantial role, even based on rules such as principle of harm, the conduct of the wise, etc., which are draft to reject the independence of the fault can not use the elements in the moral theory of corrective justice to deny the effects of the element of fault as a supreme principle and a independent pillar in civil liability. In this research, through a descriptive-analytic approach, is tried to analyze the role of fault in civil liability as a stand- alone element.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Civil Liability
  • No Loss
  • Deliberate Destruction
1 ق).1410 )محمد بن احمدی، حل ادریس ابن السرائر اسلامی. نشر مؤسسه قم: .
.2 ق). 1411)محمد بن احمد ابن ادریس حلی، السرائر. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
.3 ق).1406عبدالعزیز ( براج، ابن المهذب اسلامی. مؤسسه نشر قم: .
.4 ق). 1413 )احمد بن محمدابن فهد حلی، المهذب البارع. قم: المدرسین جامعة .
.5 مفهوم بررسی فقهی و حقوقی ). «1396ابهری، حمید؛ فرزانگان، محمد و ظهوری، سمیه (
». ولیت مدنیئو شرایط اضطرار و تأثیر آن در مس های فقه و حقوق فصلنامه پژوهش
اسلامی ).50، )سال چهاردهم،
.6 .( 1366امامی، سیدحسن ( حقوق مدنی. تهران: انتشارات کتابفروشی اسلامیه.
.7 .« قاعده ضرر منفی). «1376امجد، محمد ( تحقیقات اسلامی ).2و 1) ،
.8 ق).1425 )مرتضی ،انصاری المکاسب (عج). المنتظر الامامانتشارات . قم:
.9 .« بررسی عنصر خطا در حقوق مسئولیت مدنی ایران). «1381بابایی، ایرج ( پژوهش حقوق
و سیاست ).7) ،
.10 .( 1392بادینی، حسن ( فلسفه مسئولیت مدنی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
.11 ،( 1371 )محمدحسن ،یبجنورد هیالفقه القواعد انیلیقم: اسماع .
.12.( 1377 )حسنسید ،بجنوردی القواعد الفقهیه قم: نشر الهادی. .
.13 ق).1424 )محمد بجنوردی، سید هقواعد فقهی .تهران: نشر میعاد .
.14 .( 1392بروجردی عبده، محمد ( حقوق مدنی . تهران: مجد.
.15 .( ق1413 )الدین جبعی عاملی، زین مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام سسه ؤم :قم .
 .یمعارف اسلام
.16 .( 1387 )جعفر محمد ،جعفری لنگرودی ترمینولوژی حقوق مبسوط در انتشارات :تهران .
.کتابخانه گنج دانش
.17 .( 1394االله ( جوادی آملی، عبد اسلام و محیط زیست . قم: مرکز نشر اسراء.
.18 تردید در مسئولیت مدنی محجوران مطلق ). «1394حاجی عزیزی، بیژن و بشری، کریمی (
». به رویکردی فقهی دانش حقوق مدنی ).7)4 ،
584 1399 پاییز و زمستان)، 52) پیاپیدوم ه، شمارویکم بیستسال
.19 ق).1409 )حرعاملی، محمد بن حسن وسایل الشیعه .آل البیت لاحیاء التراث :قم .
.20 کلیه اصل قابلیت جبران ). «1392االله ( نژاد، هدایت خادم سربخش، مهدی و سلطانی
». خسارات اسلامیمبانی فقهی حقوق ).12 ،)ششم، سال
.21 ق).1405 )احمد ،خوانساری جامع المدارک فی شرح المختصر النافع انتشارات قم: .
 .سسه اسماعیلیانؤم
.22 .« خلاصه نشست نقد رأی با موضوع تسبیب و تقصیر). «1394دودمانی، سعید ( فصلنامه
رسائل ).4، )
.23 .( 1378دورانت، ویل ( تمدن تاریخ . ترجمه احمد بطحائی و دیگران، تهران: انتشارات
 علمی و فرهنگی.
.24 .« اصل عدم ولایت). «1383سروش محلاتی، محمد ( فصلنامه علوم سیاسی ).25) ،
.25 ملاک و تبیین اضرار در دخیل عوامل). «1395هادی و میرزایی، محمد ( صادقی، محمد
». آنها تمییز حقوق اسلامی ).48) ،
.26 .( 1391االله ( حسین و رحیمی، حبیب صفایی، سید مسئولیت مدنی (الزامات خارج از
قرارداد) . تهران: سمت.
.27 .« های قرآن برای رونق اقتصادی راهکار). «1393اللهی عابد، صمد و قبادی، مهری ( عبد
سراج منیر ).16) ،5 ،سال
.28 .( 1394عدل، مصطفی ( حقوق مدنی . تهران: خرسندی.
.29 .( 1378 )حسن بن یوسفعلامه حلی، یهمذهب الامام یعل یهالاحکام الشرع یرتحر . قم:
 السلام). مؤسسه امام صادق (علیه
.30.( 1382 )اسعلیبع ،مید زنجانیع موجبات ضمان، درآمدی بر مسئولیت مدنی و اسباب و
آثار آن در فقه اسلامی .نشر میزان :تهران .
.31 .( 1387مرتضی ( زاده، سید قاسم مدنیمبانی مسئولیت زان.ی. تهران: م
.32 .« اصل جبران کامل زیان). «1394علی ( ،قسمتی تبریزی مطالعات فقه و حقوق اسلامی،
)13.(
.33 .( 1382کاتوزیان، ناصر ( های خارج از قرارداد: ضمان قهری الزام . تهران: مؤسسه انتشارات
 و چاپ دانشگاه تهران.
 / نجفی مدنی مسئولیت در تقصیر نقش 585
.34 .( 1385ناصر ( ،انیکاتوز خارج از قرارداد یها الزام .انتشارات دانشگاه تهران :تهران .
.35 .( 1387ناصر ( ،انیکاتوز خارج از قرارداد یها الزام انتشارات دانشگاه تهران. :تهران .
.36 .« تحول مفهوم تقصیر در حقوق مسئولیت مدنی). «1388کاتوزیان، ناصر ( فصلنامه حقوق،
مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی ).1)39 ،
.37( 1364 )کلینی، محمد بن یعقوب . الکافی .دارالکتب الاسلامیه :تهران .
.38 ق). 1412)گلپایگانی، محمدرضا الدر المنضود فی احکام الحدود .قم: دار القرآن الکریم .
.39 ق). 1410 )جعفر بن حسنمحقق حلی، کشف الرموز فی شرح مختصر النافع. قم: همؤسس
مدرسین در قم هنشر اسلامى جامع .
.40 ق).1418 )نىیعلى حسبن عبدالفتاحریم دیمراغى، س هیالفقه نیالعناو دفتر انتشارات :قم .
.قم هیعلم هحوز نیمدرس هاسلامى وابسته به جامع
.41 ق). 1412مصطفوی، سیدکاظم ( مأته قاعده الفهیه (القواعد) . قم: مؤسسه نشر الامی.
.42 .( 1386رضا ( مظفر، محمد الفقه اصول . قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
.43 ق). 1410 )محمد بن محمدمفید، المقنعه جامعه مدرسین. قم: نشر .
.44 .« نگاهی دیگر به قاعده لاضرر). «194 )آقامهدوی، اصغر فصلنامه علمی ـ تخصصی دو
پژوهشنامه فقهی ).6) ،
.45 .( الرسائل. قم: نشر اسماعیلیان.1385االله ( ، روحخمینیموسوی
.46 ق).1433 )موسی بن محمد ،نجفی خوانساری الطالبمنیه تقریرات درس میرزا محمد .
 مؤسسه نشر اسلامی. قم:حسین نائینی،
47.Geistfeld, Mark A. (2006). "The Doctrinal Unity of'AlternatiJ•e Liabilitv and
Market-Share Liability". 155 U. PA. L. REV. 447,447, p. 452.