تضمین موثر و حمایت قضائی از حقوق سیاسی شهروندان (در میثاق بین المللی حقوق مدنی – سیاسی و نظام حقوقی ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی (حقوق بشر)

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق عمومی دانشکده معارف اسلامی و حقوق دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری رشته حقوق عمومی دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، تهران، ایران

چکیده

حقوق سیاسی شهروندان در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران به رسمیت شناخته شده ‌است و این به رسمیت شناخته شدن اقتضای آن را دارد تا در نظام حقوقی سازوکارهایی برای تحقق آن تعبیه گردد. قانون اساسی ایران تقارن زیادی از جهت شناسایی حقوق سیاسی مندرج در آن با میثاق بین‌المللی حقوق مدنی ـ سیاسی دارد و از طرفی ایران بدون حق شرط اجرای این میثاق را بر عهده و ذمه دارد و خروج از آن نه مطلوب است و نه مفید فایده. در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی ـ سیاسی و تفاسیری که شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در خصوص تضمین انجام داده است، ثقل نظرات پیرامون حمایت قضائی می‌باشد تا افرادی که حقوق سیاسی آنها نقض شده است بتوانند با شکایت به مراجع صالح تقاضای رسیدگی نموده و حسب مورد اقداماتی جهت الزام به اجرا یا جبران خسارات و یا حداقل کاهش آثار و جلوگیری از تکرار آن به عمل آید.
در ساختار قضائی فعلی جمهوری اسلامی ایران به نظر می‌رسد تحقق و تضمین قضائی حقوق سیاسی شهروندی با دو رویکرد قابل بررسی می‌باشد. رویکرد اول استفاده از ظرفیت‌های موجود و اصلاح آنها مانند محاکم کیفری و دیوان عدالت اداری و رویکرد دوم ایجاد ساختار جدید در قالب «نهاد ملی حقوق بشر و شهروندی» یا «دیوان عالی حقوق بشر و شهروندی» است.
بیشتر سوابق تحقیق انجام شده در زمینه حقوق شهروندی به موضوع شناسایی این حقوق توجه داشته و تحقیقات در خصوص تضمین‌های ساختاری در این زمینه به جهت بین‌رشته‌ای بودن موضوع (حقوق بین‌الملل و حقوق عمومی) کمتر مورد توجه قرار داشته است.
از لحاظ ساماندهی تحقیق ابتدا به مبانی موضوع تضمین مؤثر پرداخته شده است و سپس ظرفیت‌های ساختاری موجود مورد بررسی قرار گرفته و در نهایت پیشنهادهایی جهت اصلاح ساختارهای موجود یا ایجاد نهادهای نوین مطرح شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effective Judicial Guarantee and Protection of Citizens' Political Rights (in the International Covenant on Civil and Political Rights and the Iranian Legal System)

نویسندگان [English]

  • Tavakol Habibzadeh 1
  • Seyedmohammadhosein Peyghambari 2
1 Associate Professor and Faculty Member of public Law at Imam sadigh university, Tehran, Iran.
2 PhD. Student in public law, University of imam sadigh, Tehran, Iran
چکیده [English]

Citizens' political rights have been recognized in the legal system of the Islamic Republic of Iran requiring proper mechanisms within the legal system for their realization. The Iranian Constitution has a great deal of symmetry with the International Covenant on Civil and Political Rights in terms of recognizing political rights. At the same time, Iran has ratified this Covenant without any reservation. Therefore, it is neither favorable nor fruitful for Iran to withdraw from the Covenant.
In the International Covenants, the issue of guarantees is addressed in three stages: respect, protection, and enforcement. In the interpretations regarding the guarantees issue, rendered by the UN Human Rights Council, the emphasis has been put on the judicial protection. for whose political rights have been violated to lodge a complaint with the competent authorities.
In the current judicial structure of the Islamic Republic of Iran, it seems that the judicial guarantee of citizens' political rights requires the creation of two structures. First, the establishment of a "National Human and Citizenship Rights Institution" that should preferably be suggested in the form of a judicial bill by the judiciary to the parliament (because safeguarding the public rights vested with the judiciary also includes citizenship rights). Second, the creation of specialized judicial bodies or branches in the judiciary to deal with complaints of violations of citizens' political rights. Such bodies may be established and operate either at the highest possible level or in the form of specialized civil rights prosecution office under the General Prosecutor's Office.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Citizenship Political Rights
  • Judicial Protection
  • Effective Guarantee
  • Supreme Court of Citizenship Rights
  • National Human and Citizenship Rights Institute
1 قرآن کریم.
.2 قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر.
.3 کنندگان و تولیدکنندگان. قانون حمایت از حقوق مصرف
.4. 1392ین دادرسی کیفری مصوب یقانون آ
.5. 1394و اصلاحات سال 1392ین دادرسی کیفری مصوب یقانون آ
.6 . 1378قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب
.7. 1380/4/26ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور مصوب نامه احرایی سازمان زندان ینیآ
.8 .( 1391اصلانی، فیروز و پروین، خیراله ( اصول و مبانی حقوق اساسـی . تهـران: انتشـارات
دانشگاه تهران.
.9 .( 1397انصاری، باقر ( نهـاد ملـی حقـوق بشـر و شـهروندی از منظـر چرایی و چگـونگی
حقوقی . تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
.10 .( 1396جنگجو، فرزاد ( های فـردی در قـوانین موضـوعه ایـران تضمینات حقوق و آزادی .
 تهران: انتشارات استاد شهریار.
.11 .( 1395جوزف، سارا و شولتز، جنی ( المللی حقوق مـدنی و سیاسـی میثاق بین (سیدقاسـم
 ی، مترجم). تهران: انتشارات شهر دانش.زمان
.12 تـاریخ 18/301کلاسه پرونـده 117ت عمومی دیوان عدالت اداری، شماره دادنامه ئرأی هی
2/4/1381.
 زاده ... / پیغمبری و حبیبمیثاق در شهروندان سیاسی حقوق از قضائی حمایت و مؤثر تضمین 369
.13 کلاسـه پرونـده 1382/10/28- 435ت عمومی دیوان عدالت اداری، شماره دادنامه ئرأی هی
81/38 .
.14 کلاسـه پرونـده 1381/6/10-183ه ت عمومی دیوان عدالت اداری، شـماره دادنامـ ئرأی هی
405/77.
.15 کلاسـه پرونـده 1380/5/28-177ت عمومی دیوان عـدالت اداری، شـماره دادنامـه ئرأی هی
301/18 .
.16 .« های کلی نظام در دادرسـی اداری بررسی جایگاه سیاست). «1395شیرزاد، امید ( فصـلنامه
های راهبردی و کلان سیاست )، تابستان.14) ،
.17 الزامات و راهکارهای ایجاد نهاد ملـی ). «1396بر و عطار، محمد صالح (طلابکی طرقی، اک
دانشگاه تهران: ». حقوق بشر در ایران دو فصلنامه دانش حقوق عمومی ). 17) ،
.18 .( 1390عمید زنجانی، عباسعلی ( مبـانی حقـوق بشـر در اسـلام و دنیـای معاصـر . تهـران:
انتشارات مجد.
.19 .( 1387غائبی، محمدرضا ( لی حقوق بشرنهادهای م . تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
.20 .( 1391زاده، ابراهیم ( موسی آمبودزمان و نهادهای مشابه در نظام حقوقی ایران . تهران: دادگستر.
.21 .( مصوبات کمیسیون حقـوق و قضـائی مجمـع تشـخیص .الف1388کار، محمدصالح ( نقره
 مصلحت نظام در خصوص حقوق عامه. تهران: انتشارات مجمع تشخیص مصلحت نظام.
.22. .( ب1388کار، محمدصالح ( نقره نقش دادستان در صیانت از حقوق عامه. تهران: جنگل.
.23 ضـمانت نقـش دیـوان عـدالت اداری در ). «1395نیاورانی، صابر و پیرزاده، محمدحسـن (
». المللی ایران به موجب میثاق حقوق مدنی و سیاسی اجرای تعهدات بین نشـریه تحقیقـات
) ،73 ،(227-252. حقوقی
24. kirby. M. (1993) "The Australian Use of International Human Rights Norms: A
view from the Antipodes", University of new south wales Law Journal 363.
25.koyuncu, Adem (2008). "human rights and public health". Encyclopedia of
Public Health, edited by Wilhelm Kirch, Volume.
26.Lindsnaes, Lindholt, Yigen (Eds.) (2001). National Human Rights
Institutions, Articles and working papers, Input to the discussions of the
establishment and development of the functions of national human rights
institutions, The Danish Institute for Human Rights.
27.Robertson, R. (1994). "measuring state compliance with the obligation to
devote the maximum available resources to Releasing Economic, social and
cultural Rights". human rights Quarterly, pp. 693, 694.