مشروطه‌گرایی در جامعه بین‌المللی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی(حقوق بین الملل)

نویسندگان

1 استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانش‌آموخته دکتری حقوق بین‌الملل دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

مشروطه‌گرایی درصدد تقیید و الزام قدرت حاکم به رعایت برخی اصول و هنجارهای اساسی است. این گفتمان، نخست در جوامع ملی پی گرفته شد اما پدیداری برخی تحولات و مفاهیم در حقوق بین‌الملل معاصر،  این مسئله را مطرح ساخته که آیا می‌توان از نظریه مشروطه‌گرایی در جامعه بین‌المللی سخن گفت؟ این مقاله با روشی توصیفی ـ تحلیلی به ارزیابی مسئله مشروطیت در جامعه بین‌المللی پرداخته و بر این نظر مبتنی است که در حال حاضر، اندیشه مشروطیت اختصاصی به قلمرو ملی نداشته و پا به عرصه‌های فراملی و بین‌المللی نیز گذاشته است. البته این گفته به معنای انکار تفاوت در کارکرد و کارایی مشروطیت در سطوح مزبور نیست. در حقوق بین‌الملل معاصر، قواعد آمره به عنوان قواعدی که از سوی جامعه بین‌المللی مورد شناسایی قرار می‌گیرند، موجب پیدایش سلسله‌مراتبی هنجاری در نظام حقوق بین‌الملل شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که اعتبار دیگر مقررات مشروط به عدم مغایرت با این اصول می‌گردد. علی‌رغم طرح مفاهیمی شبه اساسی در حقوق بین‌الملل، نامتعین بودن مصادیق آنها و از آن مهم‌تر، نامعین بودن مرجعی که در زمینه احراز، اجرا یا تضمین آنها فصل‌الخطاب باشد موجب شده است تا این مفاهیم از کارایی و کارآمدی لازم برخوردار نباشند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Constitutionalism in the International Community

نویسندگان [English]

  • Seyed Fazlollah Mousavi 1
  • HOSSAIN KHALAF REZAEI 2

1 Professor, University of Tehran, Tehran, Iran

2 PhD. In International Law, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

The constitutionalism theory attempts as a means to limiting the powers of government and to constrained constituent power to protect certain fundamental values that are well defined. This theory primarily be traced back and legitimated through the national’s Constitution but contemporary developments in international law surrounding the question of this idea can be plausible beyond domestic level or not. This article with descriptive and analytical approach evaluates the issue of constitutionalism at the national and international levels. The main idea in this article is that the constitutionalism is not is not belong to the national arena but also it’s stepped into supranational and international fields, though, this is not deny the differences in function and efficiency of constitutionalism in such levels. International law has developed several concepts such as jus cogens which is accepted by the international community as a norm from which no derogation is permitted therein, the validity of other norms are subject to the compatibility with these principles. However, despite the quasi-constitutional concepts in international law, indetermination applications, and more importantly, uncertain of the body whose identify and enforced them has caused them less efficient.

کلیدواژه‌ها [English]

  • sovereignty
  • constitutionalism
  • Constitution
  • Peremptory Norms
  • International Community
  • international law
1 شـکل سیاسـی قـانون اساسـی: تفکیـک قـوا، حقـوق فـردی و « ).1384 )بلامـی، ریچـارد
مترجم: محسن حسنوند، .»دموکراسی نماینده سالار فصلنامه حقوق اساسی .)4 ،)
.2 .( 1391 )محسن ،وند حسن دستورگرایی در عرصه فراملی (بررسی نمونـه اتحادیـه اروپـا) .
 .شرکت سهامی انتشارانتشارات تهران:
.3 ترجمـه رضـا .»تحلیل معاهده مؤسـس قـانون اساسـی اروپـایی « ).1384 )دو ویلیه، میشل
زاده، شکوهی فصلنامه حقوق اساسی .)4 ،)
.4.( 1376 )یـر لالـو یر، پـی می و دومیشل، آندره یحقـوق عمـوم ترجمـه ابوالفضـل قاضـی .
نشر دادگستر.تهران: شریعت پناهی،
.5.( 1389 )رباط، ادمون و یقانون های وضعیت یو اساس اجتماع ی: مبانیمقدمه حقوق اساس
مشروطیت انتشارات جنگل.تهران: ترجمه و تحقیق خیراالله پروین، .
342 1399 پاییز و زمستان)، 52) پیاپیدوم ه، شمارویکم بیستسال
.6.( 1383 )االله فلسفی، هدایت الملل معاهدات حقوق بین فرهنگ نشر نو.تهران: .
.7«. بیقـی قانون اساسی؛ سـیر مفهـوم و منطـوق از دیـد تط « ).1371 )قاضی، ابوالفضل مجلـه
دانشکده حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران) .)28 ،)
.8.( 1383 )قاضی، ابوالفضل حقوق اساسی و نهادهای سیاسی نشر میزان.تهران: .
.9.( 1388 )کسسه، آنتونیو الملل حقوق بین .نشر میزان تهران:ترجمه حسین شریفی طرازکوهی، .
.10.( 1387 )کلسن، هانس بـه مسـائل نظریـه حقـوقی نظریه حقـوقی نـاب: مـدخلی ترجمـه .
انتشارات سمت.تهران: اللهی، اسماعیل نعمت
.11 ترجمه محمد .»نظریه مشروطه [درآمدی بر مبانی حقوق عمومی]« ).1386 )لاگلین، مارتین
راسخ، مجلس و پژوهش .)56 ،)
.12 ترجمه جواد کارگزاری، قابل دسترس در: .»مشروطیت و حاکمیت قانون« ).1389 )لی، بو
 http://publiclaw.blogfa.com/post-290.aspx
.13 .( 1382نائینی، میرزا محمدحسین ( تنبیه الامه و تنزیه الملّـه . تصـحیح و تحقیـق سـیدجواد
ورعی، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
.14(. 1390هارت، هربرت ( مفهوم قانون نی. نشرتهران: ترجمه محمد راسخ، .
.15.( 1390 )سیدمحمد، هاشمی حقوق اساسی و ساختارهای سیاسی نشر میزان.تهران: .
.16.( 1390 )ویژه، محمدرضا مبانی نظری و ساختار دولت حقوقی انتشارات جنگل.تهران: .
.17 واکـاوی مفهـوم پسـامدرن حاکمیـت از دیـدگاه ). «1395ویژه، محمدرضا و پتفت، آرین (
». ی فوکوها شهیاندحقوق عمومی با تأکید بر فصلنامه پژوهش حقوق عمومی ).52) ،
18.Augsberg, Ino (2011). "Democratic Theory and the Nation-State: Some
Remarks on the Concept of Democracy in the German Federal Constitutional
Court’s Judgement on the Lisbon Treaty". Ritsumeikan Law Review, No. 28.
19.Cohen, Jean L. (2011). "Constitutionalism beyond the State: Myth or
Necessity? (A Pluralist Approach)". Humanity, Volume 2, Number 1.
20.Cottier, Thomas and Hertig, Maya (2003). "The Prospects of 21st Century
Constitutionalism". Max Planck Yearbook of United Nations Law, Volume 7.
21.Crawford, James (2002). The International Law Commission’s Articles on
State Responsibility-Introduction, Text and Commentaries, Cambridge
University Press.
22.Dunoff, J. L. and Trachtman, J. P. (2009). "A Functional Approach to
International Constitutionalization" in: Dunoff J. L., Trachtman J. P. (eds.).
Ruling the World? Constitutionalism, International Law and Global
Governance, Cambridge University Press.
23.Dzimiri, Patrick (2016). Application of the 'responsibility to Protect' Norm to
the International Community's Response to the Humanitarian Crises in
Zimbabwe and Darfur, Thesis (PhD). University of Pretoria.
24.ECJ (1964). Case 6/64 Costa/ENEL, Judgment of 15 July 1964, [1964] 
 / خلف رضایی و موسوی المللی بین جامعه در گرایی مشروطه 343
ECR 1251.
25.ECJ (1976). Case 45/76, Comet BV v Produktschap voor Siergewassen
[1976] ECR 2043.
26.Eric Barendt (1998). An Introduction to Constitutional Law. Oxford
University Press.
27.Fassbender, B. (2009). The United Nations Charter as the Constitution of the
International Community. Martinus Nijhof Publishers.
28.Fitzmaurice, Gerald (1958). Third Report on the Law of Treaties. YILC, Vol. II.
29.Grotius, Hugo (1625). The Rights of War and Peace. translated by: A. C.
Campbell (1901 ED.).
30.Inter-American Court of Human Rights, Juridical Condition and Rights of
the Undocumented Migrants, Advisory Opinion OC-18/03 of September 17,
2003.
31.International Court of Justice (ICJ) (1951). Advisory Opinion Concerning
Reservations to the Convention on the Prevention and Punishment of the
Crime of Genocide. 28 May 1951.
32.International Court of Justice (ICJ) (1970). Case Concerning the Barcelona
Traction, Light And Power Company, Limited (Belgium v Spain) (Second
Phase). Judgment of 5 February 1970, ICJ Reports 1970.
33.International Court of Justice (ICJ) (1971). Legal Consequences for States of
the Continued Presence of South Africa in Namibia (South West Africa)
Notwithstanding Security Council Resolution 276 (1970). Advisory Opinion
of 21 June 1971, ICJ Reports 1971.
34.International Court of Justice (ICJ) (1979). Case Concerning United States
Diplomatic and Consular Staff In Tehran (United States of America v. Iran).
Order of 15 December 1979, ICJ Reports 1979.
35.International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (1998).
Prosecutor v Anto Furundzija. Case No. IT-95-17/1, Trial Chamber II,
Judgement of 10 December 1998.
36.International Law Commission (ILC) (1976). Yearbook of the International
Law Commission. 1976, Vol. II, Part Two.
37.International Law Commission (ILC) (2001). Report of the International
Law Commission on the Work of Its Fifty-Third Session, 2001, UN GAOR,
56th Sess., Supp. No. 10, UN Doc. A/56/10.
38.Lenaerts, Koen (1990). "Constitutionalism and the Many Faces of
Federalism". American Journal of Comparative Law, Vol. 38.
39.Peters, Anne (2009). "The Merits of Global Constitutionalism". Indiana
Journal of Global Legal Studies, Vol. 16, Issue 2.
40.Rosenfeld, Michel (2014). "Is Global Constitutionalism Meaningful or
Desirable?". The European Journal of International Law (EJIL). Vol. 25, no. 1.
41.Simma, Bruno (1994). "From bilateralism to community interest". Recueil
des Cours, Vol. 250.
42.Sweet, Alec Stone (2009). "Constitutionalism, Legal Pluralism, and
International Regimes". Indiana Journal of Global Legal Studies, Vol. 16,
No. 2.
43.The Permanent Court of International Justice (PCIJ) (1927).
S.S. Lotus (France v. Turkey). Series A, No. 10, Sept. 7, 1927.
44.Tomuschat, Christian (1993). "Obligations Arising for States without or 
344 1399 پاییز و زمستان)، 52) پیاپیدوم ه، شمارویکم بیستسال
against Their Will". Recueil des Cours, Vol. 241.
45.Tsagourias, Nicholas (ed.) (2007). Transnational Constitutionalism:
International and European Perspectives. Cambridge University Press.
46.Tunkin, G. I. (1961). "Remarks on the Juridical Nature of Customary Norms
of International Law". California Law Review, vol. 49, Issue 3.
47.Turpin, Colin and Tomkins, Adam (2007). British Government and the
Constitution. 6th Edition, Cambridge University Press.
48.UN General Assembly (2005) World Summit Outcome: resolution / adopted
by the General Assembly, 24 October 2005, A/RES/60/1.
49.UN General Assembly Resolution, GA Res. 47/169, 22 December 1992.
50.United Nations Conference on the Law of Treaties (1969). Official Records,
First Session, 80th meeting, UN doc. A/CONF.39/11.
51.United Nations General Assembly (1992). GA Res. 47/2, A/RES/47/2, 7
October 1992 ("Emergency assistance to Pakistan").
52.Verdross, Alfred (1966). "Jus Dispositivum and Jus Cogens in International
Law". AJIL, Vol. 60.
53.Widlak, Tomasz Hubert (2015). From International Society to International
Community: The Constitutional Evolution of International Law. Gdansk
University Press.
دوره 21، شماره 2 - شماره پیاپی 52
تالیف مقاله
پاییز و زمستان 1399
صفحه 319-344
  • تاریخ دریافت: 20 اردیبهشت 1399
  • تاریخ بازنگری: 14 مرداد 1399
  • تاریخ پذیرش: 01 شهریور 1399