احکام و آثار صحت تأهلی در اعمال حقوقی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی(حقوق خصوصی)

نویسندگان

1 استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دکترای حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

برخی از اعمال حقوقی با وجود ایجاد در عالم اعتبار و شناسایی آنها توسط شرع و قانون، دارای اثر فعلی نیستند و تا ضمیمه شدن شروط و اجزای ضروری مکمل خود، فاقد ترتب آثار قانونی لازم هستند. این‌گونه اعمال به صحت تأهلی صحیح محسوب می‌شوند هر چند قابلیت صحت فعلی دارند. صحت تأهلی قابلیت شناسایی در کلیه عقود لازم و جایز و ایقاعات مالی را دارد و با مفاهیم مشابه «نظریه اداره قرارداد» و «بطلان نسبی» در حقوق خارجی نقاط اشتراکی دارد لیکن تفاوت‌هایی نیز دارد. اراده، اهلیت و رضا از شروط اساسی صحت تأهلی عمل حقوقی محسوب می‌شود. آثار صحت تأهلی در عقودی که عدم نفوذ موقوف و مراعی دارند متفاوت است. عدم تکوین عقد ممکن است موجب فسخ و بطلان قرارداد شود و یا در موارد نادر بی‌تأثیر باشد. صحت تأهلی در شرط خلاف مقتضای ذات عقد با فرض اسقاط شرط به لحاظ بازشناختن رکن مطلوب و هدف اصلی عقد که قابلیت استواری بدون وجود شرط را دارد موجب بقای عقد می‌شود. ضمان درک نیز بر مبنای نظریه فقهی از آثار صحت تأهلی است ولی در قانون مدنی باید قائل به تفکیک شد؛ هرجا که از آثار عقد فاسد محسوب شده، اثر صحت تأهلی و در موادی که از آثار عقد صحیح شناخته شده‌ باشد از آثار صحت فعلی شمرده شود. صحت تأهلی در ایقاعات مالی فضولی ممکن است از زمان تنفیذ اصیل و در خصوص نمائات، از زمان ایقاع فضولی مؤثر واقع شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Rules and Effects of Competency in Legal Actions

نویسندگان [English]

  • abbas karimi 1
  • mahmoud zamani 2

1 Professor, Department of Islamic & Private Law, Tehran University, Tehran, Iran

2 PhD. of Private Law, Tehran University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Some legal practices, despite the creation in the world of credit and their identification by the Shari'a and the law, do not have the present effect and until the provisions and the necessary components of their complement are annexed, they are lacking a legal effects. These actions are considered to be correct for competency. Although, they have potential for full legal action. All the irrevocable and revocable contracts and financial unilateral acts, can be recognized as correct competency and with similar concepts, "the theory of contract management" and "relative nullity" has shared points in foreign law, but it also has differences. Volition, capacity and consent are the fundamental requirements of competency as legal action. The effects of competency is different in contracts which have "Mora'a" and "Moqouf" invalidity.
Incompleteness of contract may lead to the revocation or termination of the contract or, in rare cases, to be ineffective. Competency in condition contrary to the requirement of contract, assuming relinquishing this condition, leads to survival of the contract, In terms of recognizing a desirable element and main goal of the contract, which has the ability to survive without the condition. Assurance of the titles also is effected by competency based on the jurisprudential theory, but in civil cod it should be distinguished; knowing as effect of competency wherever is considered as result of a void contract and effect of authenticity in articles that is considered as result of a proper contract. In unauthorized financial unilateral acts,

کلیدواژه‌ها [English]

  • competency
  • officiousness
  • legal action
  • relative nullity
  • partial alidity
1 ق). 1359الغطا، محمدحسین ( آل کاشف تحریرالمجله. نجف: المکتبه المرتضویه.
.2 ق). 1406عبدالعزیز (الطرابلسی، ابن براج مهذبال . قم: دفتر انتشارات اسـلامی وابسـته بـه
جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
.3 ق). 1417ابن زهره حلبی، حمزه بن علی ( النزوع الـی علمـی الاصـول و الفـروع غنیه . قـم:
السلام). مؤسسه امام صادق (علیه
.4 .( 2513اصفهانی، سیدابوالحسن ( وسیله النجاه چاپخانه ، قم: . تعلیقات محمدرضا گلپایگانی
نیکنام.
.5 ق1418حسین (کمپانی) (اصفهانی، محمد ). حاشیه کتاب المکاسب .. قم: انوار الهدی
.6 .( 1385امامی، سیدحسن ( حقوق مدنی. تهران: انتشارات اسلامیه.
.7 .( 1375انصاری، مرتضی ( مکاسب. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
.8 ق). 1419بجنوردی، سیدحسن ( القواعدالفقهیه مهدی مهریزی و محمـد . تحقیق و تصحیح
حسن درایتی، قم: نشر الهادی.
.9 ق1403بن محمدتقی ( بحرالعلوم، محمد ). الفقیهبلغه . تهران: منشورات مکتبه ـ الصادق.
.10 ق). 1413الدین محمدامین (بصری بحرانی، زین التقویکلمه . قم، نشر سیدجواد وداعی.
.11 ق). 1310بن محمد اکمل (بهبهانی، محمدباقر متاجر وحید بهبهانی (با تعلیقات رساله عملیه
میرزای شیرازی). تهران: نشر حاج شیخ رضا تاجر تهرانی.
.12 ق). 1426بهجت گیلانی فومنی، محمدتقی ( المسائلجامع . قم: نشر دفتر مؤلف.
.13 .( 1388پیرعطایی، علی ( نظریه اداره قرارداد. تهران: انتشارات ققنوس.
.14 ق). 1416تبریزی، جواد بن علی ( التعلیق علـی المکاسـب الی طالبال إرشاد . قـم: مؤسسـه
اسماعیلیان.
.15 ق). 1375تبریزی، میرزافتاح ( الطالب الی اسرار المکاسب هدایه . تبریز: چاپخانه اطلاعات.
.16 .( 1379جعفری لنگرودی، محمدجعفر ( مجموعه محشـی قـانون مـدنی (علمـی، تطبیقـی،
تاریخی). تهران: گنج دانش.
 / کریمی و زمانی حقوقی اعمال در تأهلی صحت آثار و احکام 315
.17 .( 1380ر (جعفری لنگرودی، محمدجعف فلسفه حقوق مدنی. تهران: گنج دانش.
.18 .( 1388جعفری لنگرودی، محمدجعفر ( مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
.19 .( 1394جعفری لنگرودی، محمدجعفر ( فن استدلال منطق حقوق در اسـلام : گـنج . تهـران
دانش.
.20 .( 1395جعفری لنگرودی، محمدجعفر ( ترمینولوژی حقوق گنج دانش.. تهران:
.21 ق). 1409حرعاملی، محمد بن حسن ( الشـریعه الشیعه الی تحصـیل مسـائل تفصیل وسائل .
السلام). البیت (علیهمقم: مؤسسه آل
.22 ق). 1419حسینی عاملی، سیدجواد ( الکرامـه فـی شـرح قواعـد العلّامـه مفتـاح : دفتـر . قـم
انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
.23 .( 1363االله (ی، روحخمین البیع. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
.24 .( 1372االله (خمینی، روح تحریرات فی اصول االله عظیمی، تهران: . سیدمحمد سجادی، حبیب
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
.25 ق). 1425االله (خمینی، روح تحریرالوسیله. ترجمه علی اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسـلامی
درسین حوزه علمیه قم.وابسته به جامعه م
.26 ق1428االله (خمینی، روح ). البیع آبادی، قم: مؤسسه تنظیم . تقریرات سیدحسن طاهری خرم
و نشر آثار امام خمینی.
.27 ق). 1410ی، سیدابوالقاسم (یخو الصالحینمنهاج العلم.. قم: نشر مدینه
.28 ق). 1418ی، سیدابوالقاسم (یخو موسوعه الامام الخـوئی . قـم: مؤسسـه آثـار الامـام احیـاء
ییخو .
.29 ق). 1420ی، سیدابواقاسم (یخو مصباح الفقاهه. قم: نشرالفقاهه.
.30 ق). 1413سبزواری، سیدعبدالعلی ( الاحکاممهذب . قم: دفتر مؤلف.
.31 .( 2009سنهوری، عبدالرزاق احمد ( الالتـزام الوسیط فی شرح القانون مدنی الجدید، نظریـه
بوجه عام مصادر الالتزام. بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه.
.32 ق). 1419شبیری زنجانی، سیدموسی ( کتاب نکاح پرداز. ، قم: مؤسسه پژوهشی رای
.33 ق). 1398 )مکی بن محمد، شهید اولمیـه الامـا فقـه فـی الشرعیه الدروس . قـم: انتشـارات
صادقی.
.34 ق). 1414 )مکی بن محمد، شهید اول الارشـاد المراد فی شرح نکـت غایه . قـم: انتشـارات
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
316 1399 پاییز و زمستان)، 52) پیاپیدوم ه، شمارویکم بیستسال
.35 ق). 1410الدین بن علی (ثانی، زین شهید الدمشـقیه البهیـه فـی شـرح اللمعـه الروضه : . قـم
منشورات مکتبه الداوری.
.36 ق). 1413الدین بن علی (شهید ثانی، زین الاسـلام الافهام الـی تنقـیح شـرایع مسالک . قـم:
ف الاسلامیه.مؤسسه المعار
.37 .( 1383شهیدی، مهدی ( اصول قراردادها و تعهدات. تهران: انتشارات مجد.
.38 .( 1384شهیدی، مهدی ( 6حقوق مدنی . تهران: انتشارات مجد.
.39 .( 1389شهیدی، مهدی ( آثار قراردادها و تعهدات، تهران: انتشارات مجد.
.40 .( 1390شهیدی، مهدی ( سقوط تعهدات. تهران: انتشارات مجد.
.41 .( 1394شهیدی، مهدی ( شروط ضمن عقد تهران: انتشارات مجد..
.42 ق). 1404صاحب جواهر، محمدحسن ( الاسلام الکلام فی شرح شرائع جواهر . بیروت: دار
احیاء التراث العربی.
.43 ق). 1428طباطبایی بروجردی، حسین ( التقریر نهایه . تقریر محمد فاضل موحدی لنکرانـی،
السلام). طهار (علیهمالائمه الا قم: مرکز فقه
.44 ق). 1404حائری، سیدعلی بن محمد ( طباطبائی المسائل فی بیان الاحکام بالدلائل ریاض .
السلام) لاحیاء التراث. : مؤسسه آل بیت (علیهمقم
.45 ق). 1400تقی (طباطبائی قمی، سید دراساتنا من الفقه الجعفری. قم: مطبعه الخیام.
.46 ق). 1388طباطبائی یزدی، سیدمحمدکاظم ( الوثقی العروه . تهران: دارالکتب الاسلامیه.
.47 ق). 1415کاظم (یزدی، سیدمحمدطباطبائی سؤال و جواب (للسـید یـزدی) . تهـران: مرکـز
نشر العلوم اسلامی.
.48 ق). 1421طباطبائی یزدی، سیدمحمدکاظم ( حاشیه المکاسب. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
.49 ق). 1387مد بن حسن (طوسی، مح الامامیـه المبسوط فی فقه . تهـران: المکتبـه المرتضـویه
الجعفریه.لاحیاء الآثار
.50 ق). 1390طوسی، محمد بن حسن ( الاستبصار فیما اختلف من الاخبـار . تهـران: دارالکتـب
اسلامیه.
.51 ق). 1407طوسی، محمد بن حسن ( تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتب اسلامیه.
.52 ق). 1146حلی، حسن بن یوسـف ( علامه الفقهـاء تـذکره البیـت الاحیـاء . قـم: مؤسسـه آل
التراث.
.53 ق). 1418غروی اصفهانی، محمدحسین ( المکاسب حاشیه . قم: دارالمصطفی لاحیاء التراث.
 / کریمی و زمانی حقوقی اعمال در تأهلی صحت آثار و احکام 317
.54 ق). 1387فخرالمحققین حلی، محمد بن حسن ( إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد.
قم: مؤسسه اسماعیلیان.
.55 .( 1379ابوالقاسم (، قمی الشـتات جامع و تصـحیح و تعلیـق روشـنعلی شـکاری، ، تحقیـق
حسین فریار، محمـدابراهیم پیشـنماز، زیرنظـر ابوالقاسـم گرجـی، کتـاب التجـاره، تهـران:
انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
.56 .( 1383کاتوزیان، ناصر ( حقوق مدنی، قواعد عمـومی قراردادهـا : شـرکت سـهامی تهـران .
انتشار با همکاری بهمن برنا.
.57 .( 1390کاتوزیان، ناصر ( حقوق مدنی: ایقاع. تهران: نشر میزان.
.58 .( 1391کاتوزیان، ناصر ( حقوق مدنی: شفعه، وصیت و ارث. تهران: نشر میزان.
.59 .( 1395کاتوزیان، ناصر ( حقوق مدنی، قواعد عمـومی قراردادهـا . تهـران: شـرکت سـهامی
انتشار.
.60 .« تلاشی برای ساماندهی نظریه عدم نفوذ مراعی). «1391کریمی، عباس ( ـ فصلنامه علمـی
یئهای حقوق قضا پژوهشی دیدگاه ی و خـدمات اداری قـوه قضـائیه، ئ، دانشگاه علوم قضـا
17)58 .صص، تابستان)، 157-188.
.61 اصل صحت عمل غیر). «1371گرجی، ابوالقاسم ( ». علوم سیاسـی مجله دانشکده حقوق و ،
.116-91ز، صص. یی، پا28دانشگاه تهران،
.62 ق). 1350مامقانی، عبداالله بن محمدحسن ( الآمـال المقال فی تکمله غایه نهایه . قـم: مجمـع
ذخایر الاسلامیه.
.63 ق). 1408محقق حلی، جعفر بن حسن ( الاسلام فی مسـائل الحـلال و الحـرام شرائع . قـم:
مؤسسه اسماعیلیان.
.64 ق). 1418محقق حلی، جعفر بن حسن ( النـافع فـی فقـه الامامیـه المختصـر . قـم: مؤسسـه
المطبوعات الدینیه.
.65 .( 1390محقق داماد، سیدمصطفی ( نظریه عمومی شـروط و التزامـات در حقـوق اسـلامی .
تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
.66 ق). 1414علی بن حسین (، کرکی محقق المقاصد فی شرح القواعد جامع موسسـۀ آل قم:. -
.السلام) لإحیاء التراث (علیهم البیت
.67 ق). 1413مفید، محمد بن محمد ( المقنعه (للشیخ مفید). قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
.68.( 1362بن محمد ( اردبیلی، احمد مقدس مجمع الفایده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهـان . 
318 1399 پاییز و زمستان)، 52) پیاپیدوم ه، شمارویکم بیستسال
.المدرسین فی الحوزه العلمیه هجماع :قم
.69 ق). 1416مکارم شیرازی، ناصر ( قواعد فقهیه السلام). . قم: مدرسه الامام امیرالمؤمنین (علیه
.70 ق). 1413نائینی، محمدحسین ( المکاسب و البیع : دفتـر انتشـارات اسـلامی وابسـته بـه . قم
جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
.71 .( 1373نجفی خوانساری، موسی ( المکاسـب الطالب فـی حاشـیه منیه یـرات نـائینی). (تقر
 تهران: مطبعه حیدریه.
.72 .( 1394نوین، پرویز ( بطلان مطلق و بطلان نسبی در نظام حقوق خصوصی ایـران بـا ارائـه
بحث تفصیلی در حقوق فرانسه و انگلستان. تهران: گنج دانش
دوره 21، شماره 2 - شماره پیاپی 52
تالیف مقاله
پاییز و زمستان 1399
صفحه 291-318
  • تاریخ دریافت: 12 خرداد 1399
  • تاریخ بازنگری: 14 شهریور 1399
  • تاریخ پذیرش: 05 مهر 1399